AQSH / QAYTA TIKLANUVCHI ENERGETIKA AQSHda qayta tiklanuvchi energetika: quyosh, shamol va innovatsion texnologiyalar mamlakat iqtisodiyotini qanday o‘zgartirmoqda TAHLILIY MAQOLA • 2026-YIL NOYABR

AQSH / QAYTA TIKLANUVCHI ENERGETIKA

AQSHda qayta tiklanuvchi energetika: quyosh, shamol va innovatsion texnologiyalar mamlakat iqtisodiyotini qanday o‘zgartirmoqda
__________________________________________

TAHLILIY MAQOLA • 2026-YIL NOYABR

Tasviriy rasmlar: quyosh va shamol energetikasi, gidroenergetika hamda energiya saqlash tizimlari.

Turli mamlakatlar energetika sohasining bugungi holatiga bag‘ishlangan maqola va sharhlarimizni davom ettiramiz. Materiallarimizda qayta tiklanuvchi energiya manbalari, ularning rivojlanish dinamikasi va asosiy tendensiyalarini tahlil qilingan.

Kirish. AQSH energetikasi rivojlanishining yangi bosqichi

Amerika Qo‘shma Shtatlari dunyodagi eng yirik elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi va iste’mol qiluvchi mamlakatlardan biridir. Sanoat, transport, raqamli texnologiyalar, ma’lumotlar markazlari va aholi xonadonlari elektr energiyasiga katta talabni yuzaga keltiradi.

So‘nggi yillarda AQSH energetikasi tarkibi sezilarli darajada o‘zgarmoqda. Gaz, ko‘mir va atom elektr stansiyalari muhim o‘rin tutishda davom etmoqda, biroq quyosh va shamol energetikasi yangi ishlab chiqarish quvvatlarini qurishning yetakchi yo‘nalishlariga aylandi.

AQSH Energetika axboroti boshqarmasi (EIA)ning yakuniy ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda mamlakatning yirik elektr stansiyalari taxminan 4,43 trln kVt·soat elektr energiyasi ishlab chiqargan. Kichik quyosh qurilmalari qo‘shimcha ravishda taxminan 93 mlrd kVt·soat elektr energiyasi yetkazib bergan. Yirik stansiyalardagi ishlab chiqarishning qariyb 24 foizi qayta tiklanuvchi manbalarga to‘g‘ri kelgan.

EIA ko‘rsatkichlari: 2025-yilning amaldagi natijalari va 2026-yil fevralda e’lon qilingan rejalar.

1. AQSH qayta tiklanuvchi energetikasining asosiy ko‘rsatkichlari

2025-yilda qayta tiklanuvchi manbalar AQSHda taxminan 1,16 trln kVt·soat elektr energiyasi yetkazib bergan. Yirik elektr stansiyalari va kichik quyosh qurilmalari birgalikda hisoblanganda, ularning umumiy elektr ishlab chiqarishdagi ulushi taxminan 25,6 foizni tashkil etgan.

2025-yilda qayta tiklanuvchi manbalardan elektr ishlab chiqarish, mlrd kVt·soat

Manba: EIA, 2026-yil oktabrda e’lon qilingan elektr energetikasi bo‘yicha yillik hisobot. Jami qiymat yaxlitlangan.

Shamol energetikasi elektr ishlab chiqarish hajmi bo‘yicha eng yirik qayta tiklanuvchi manba bo‘lib qolmoqda, quyosh energetikasi esa ayniqsa jadal o‘smoqda. Mart oyidagi dastlabki hisobda shamoldan ishlab chiqarish taxminan 464 mlrd kVt·soat deb baholangan; yillik jadvalda bu ko‘rsatkich 461,6 mlrd kVt·soatga aniqlashtirilgan.

2. Quyosh energetikasi — investitsiya va texnologiyalar markazi

Tasvir: AQSHning qurg‘oqchil hududidagi yirik quyosh elektr stansiyasi.

AQSHning janubiy va g‘arbiy hududlari quyosh energetikasi uchun qulay tabiiy sharoitlarga ega. Kaliforniya, Texas, Arizona, Nevada va Florida yirik fotoelektr stansiyalar, sanoat quyosh qurilmalari va turar joylar tomlaridagi panellar rivojlanayotgan shtatlar qatoriga kiradi.

2025-yilda quyoshdan elektr ishlab chiqarishning umumiy hajmi 393,3 mlrd kVt·soatga yetib, 2024-yilga nisbatan taxminan 29,5 foizga oshgan. Ushbu o‘sish yangi stansiyalar qurilishi, mavjud loyihalarning kengaytirilishi va energiya saqlash texnologiyalarining rivojlanishi bilan bog‘liq.

AQSHda quyosh generatsiyasidan foydalanishning uchta asosiy modeli shakllangan:

• Yirik elektr stansiyalari elektr energiyasini bozor orqali yoki uzoq muddatli shartnomalar asosida tarmoqqa sotadi.
• Sanoat va tijorat obyektlari elektr xarajatlarini kamaytirish uchun o‘z hududlarida panellar o‘rnatadi.
• Aholi xonadonlari va kichik biznes tomlarga panellar o‘rnatadi; ortiqcha elektr energiyasini tarmoqqa sotish imkoniyati mahalliy qoidalarga bog‘liq.

Qurilish tugagandan keyin quyosh elektr stansiyasi yoqilg‘i xarid qilishga ehtiyoj sezmaydi. Biroq loyihaning umumiy iqtisodiy samaradorligi uskunalar, moliyalashtirish, tarmoqqa ulanish, texnik xizmat xarajatlari va elektr energiyasini sotish narxiga bog‘liq.

3. Shamol energetikasi — AQSHning eng yirik resurslaridan biri

Tasvir: AQSH tekisliklaridagi shamol elektr stansiyasi.

Shamol energetikasi Texas, Ayova, Oklaxoma, Kanzas va boshqa markaziy shtatlarda ayniqsa keng tarqalgan. Katta ochiq maydonlar va barqaror shamol resurslari yirik shamol elektr stansiyalarini qurish imkonini beradi.

2025-yilda shamol elektr stansiyalari 461,6 mlrd kVt·soat elektr energiyasi ishlab chiqargan, bu avvalgi yilga nisbatan taxminan 2,1 foizga ko‘p. Texas loyihalar ko‘lami va rivojlangan energetika infratuzilmasi bilan ajralib turadi, Ayova esa o‘z elektr tizimida shamolning muhim o‘rnini namoyon etadi.

Shamol loyihalari yer egalariga ijara daromadi keltirishi, qurilish va ekspluatatsiya sohalarida ish o‘rinlari yaratishi hamda sanoat iste’molchilarini uzoq muddatli shartnomalar asosida elektr bilan ta’minlashi mumkin. Biroq ishlab chiqarish ob-havoga bog‘liq bo‘lgani uchun shamol stansiyalariga rivojlangan tarmoqlar, moslashuvchan quvvatlar va energiya saqlash tizimlari zarur.

4. Gidroenergetika — an’anaviy qayta tiklanuvchi resurs

Tasvir: gidroelektr stansiya va suv ombori.

AQSHda gidroenergetika uzoq tarixga ega. G‘arbiy hududlardagi yirik daryolar va suv omborlari gidroelektr ishlab chiqarishning salmoqli qismini ta’minlaydi. Vashington, Oregon va Kaliforniya ayniqsa ajralib turadi. Vashington shtatidagi Grand-Kuli mamlakatning eng yirik gidroelektr stansiyalaridan biridir.

2025-yilda AQSH gidroelektr stansiyalari taxminan 241,3 mlrd kVt·soat elektr energiyasi ishlab chiqargan. Yetarli suv resurslari mavjud bo‘lganda gidroenergetika ishlab chiqarishni boshqarish va quyosh hamda shamol generatsiyasi ulushi oshayotgan elektr tizimini muvozanatlash imkonini beradi.

Asosiy muammolar qurg‘oqchilik, suv ta’minotining mavsumiy o‘zgarishlari, ekologik talablar, eskirayotgan uskunalar va infratuzilmani modernizatsiya qilish bilan bog‘liq.

5. Geotermal energetika va bioenergetika

Geotermal energetika

Biomassadan energiya ishlab chiqarish

AQSHda geotermal energetika asosan Kaliforniya va Nevada shtatlarida rivojlangan. U Yer qa’ridagi issiqlikdan foydalanadi va ob-havo sharoitlaridan nisbatan mustaqil ishlashi mumkin. 2025-yilda geotermal stansiyalar taxminan 15,6 mlrd kVt·soat elektr energiyasi ishlab chiqargan. Mamlakatda ushbu resursdan foydalanish geografiyasini kengaytirishi mumkin bo‘lgan takomillashtirilgan geotermal tizimlar (EGS) ham rivojlantirilmoqda.

Bioenergetikada yog‘och, qishloq xo‘jaligi qoldiqlari hamda organik va maishiy chiqindilarning ayrim turlari qo‘llaniladi. 2025-yilda biomassadan elektr ishlab chiqarish taxminan 45,3 mlrd kVt·soatni tashkil etgan. Ayrim chiqindilarni foydali energiyaga aylantirish ushbu yo‘nalishning muhim afzalligidir, biroq xomashyoni tashish, chiqindi gazlarni tozalash va ekspluatatsiya xarajatlari loyihalar iqtisodiyotiga ta’sir qiladi.

6. Energiya saqlash — innovatsiyalarning muhim elementi

Tasvir: yirik akkumulyatorli energiya saqlash tizimi (BESS).

Quyosh va shamol elektr stansiyalarining ishlab chiqarish hajmi kun vaqti va ob-havoga qarab o‘zgaradi. Shu sababli AQSHda yirik akkumulyatorli elektr energiyasi saqlash tizimlari (BESS) jadal rivojlanmoqda.

2026-yilning birinchi yarmida AQSHda yana 8,3 GVt akkumulyator quvvati qo‘shilgan. Manba: EIA, 2026-yil 7-avgust.

Akkumulyator tizimlari quyosh elektr energiyasining bir qismini kunduz kuni saqlab, kechqurun talab oshganda tarmoqqa qaytarish imkonini beradi. Masalan, Kaliforniyadagi Bellefield quyosh va energiya saqlash majmuasi 500 MVt quyosh generatsiyasini 500 MVt akkumulyator quvvati bilan birlashtiradi; tegishli qurilmalar 2025-yil dekabrda ishlay boshlagan.

Ushbu yechimlar elektr energiyasini narxlar yuqori bo‘lgan soatlarda sotish, tarmoq yuklamasini tekislash va quyosh stansiyalarining tijorat qiymatini oshirish uchun qo‘llanilishi mumkin. EIA ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil sentabrga kelib yangi ishga tushirilgan yirik quyosh quvvatlarining 16 foizdan ortig‘i ishlayotgan energiya saqlash tizimlari bilan bir hududda joylashgan; 2017-yilda bu ko‘rsatkich taxminan 2 foiz bo‘lgan.

7. AQSH energetikasini 2026-yilda rivojlantirish rejalari

EIA 2026-yil fevralda e’lon qilgan loyiha tashabbuskorlari rejalariga ko‘ra, yil davomida AQSH elektr tizimiga jami 86 GVt yangi yirik generatsiya va akkumulyator quvvatlarini qo‘shish kutilgan. Rejalashtirilgan qo‘shimcha quvvatlarning 51 foizi quyosh generatsiyasiga, 28 foizi akkumulyator tizimlariga, 14 foizi shamolga va taxminan 7 foizi boshqa manbalarga to‘g‘ri kelgan.

Muhim aniqlik: bular 2026-yil uchun rejalar bo‘lib, ko‘rsatilgan barcha quvvatlar ishga tushirilganini tasdiqlamaydi.

Quyosh energetikasini rivojlantirish rejalarida Texas alohida ajralib turadi. Biroq loyihalarning yakuniy amalga oshirish muddatlari tarmoqqa ulanish imkoniyati, moliyalashtirish va texnologik cheklovlarga bog‘liq.

8. Qayta tiklanuvchi energetikaning AQSH iqtisodiyotiga ta’siri

Qayta tiklanuvchi energetikaning rivojlanishi nafaqat elektr energetikasiga, balki qurilish, mashinasozlik, muhandislik xizmatlari, uskunalar ishlab chiqarish, infratuzilmaga xizmat ko‘rsatish va moliya sohasiga ham ta’sir qiladi.

Birinchi yo‘nalish — bandlik. AQSH Energetika vazirligining 2026-yilgi hisobotiga ko‘ra, 2025-yilda quyosh elektr energiyasi ishlab chiqarish sohasida taxminan 359 ming kishi ishlagan. Ushbu segmentdagi bandlik avvalgi yilga nisbatan qariyb 3 foizga kamaygan. Bu quvvatlarning o‘sishi ish o‘rinlari soni ham xuddi shunday tezlikda oshishini anglatmasligini ko‘rsatadi.

Ikkinchi yo‘nalish — iste’molchilar uchun xavflarni kamaytirish. O‘z hududida quyosh elektr energiyasi ishlab chiqarish va uzoq muddatli elektr energiyasini xarid qilish shartnomalari (PPA) korxonalarga ta’minot manbalarini diversifikatsiya qilish hamda ayrim narx xavflarini boshqarishga yordam beradi.

Uchinchi yo‘nalish — investitsiya faolligi. AQSHdagi loyihalarda energetika kompaniyalari, mustaqil elektr ishlab chiqaruvchilar, banklar, texnologiya yetkazib beruvchilar va yirik korporativ elektr xaridorlari ishtirok etadi.

To‘rtinchi yo‘nalish — innovatsiyalar. Energiya saqlash, raqamli boshqaruv, talabni prognozlash va tarmoqlarni modernizatsiya qilish xizmatlar hamda uskunalar uchun qo‘shimcha bozorlarni yaratadi.

9. Asosiy muammolar va cheklovlar

Eng muhim muammolardan biri — yangi elektr stansiyalarini elektr tarmoqlariga ulash. Lourens Berkli milliy laboratoriyasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yil oxirida jami quvvati 2 060 GVtdan ortiq bo‘lgan generatsiya va energiya saqlash loyihalari tarmoqqa ulanish navbatida turgan. Biroq arizalarning salmoqli qismi keyinchalik qaytarib olinadi va rejalashtirilgan quvvatlarning hammasi ham ishga tushirilmaydi.

Uskuna va kapital xarajatlari, yer ajratish bo‘yicha kelishuvlar, ekologik shartlar hamda davlat ko‘magidagi o‘zgarishlar qo‘shimcha qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Masalan, 2025-yilda qabul qilingan federal qonun shamol va quyosh loyihalari uchun ayrim soliq imtiyozlarining muddatlari va ulardan foydalanish shartlarini o‘zgartirgan.

Shu sababli loyihalarni iqtisodiy baholashda nafaqat o‘rnatilgan quvvat, balki tarmoqqa ulanish, energiya saqlash tizimlari, barqaror daromad manbalari, moliyalashtirish shartlari va obyektning butun xizmat muddati davomidagi xarajatlar ham hisobga olinishi lozim.

10. AQSHda qo‘llanilayotgan qaysi yechimlar O‘zbekistonda ham amalga oshirilmoqda

AQSH amaliyoti bilan taqqoslash O‘zbekistonda ham bir qator o‘xshash texnik va iqtisodiy yechimlar qo‘llanilayotganini ko‘rsatadi: yirik quyosh va shamol generatsiyasi, tomlardagi fotoelektr tizimlar, akkumulyatorlar, gidroenergetika va uzoq muddatli elektr energiyasini xarid qilish shartnomalari (PPA). Biroq ayrim texnologiyalarning ko‘lami va joriy etilish bosqichi farqlanadi. Bu yerda Amerika loyihalarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri takrorlash emas, balki yondashuvlarning o‘xshashligi nazarda tutiladi.

Ko‘lamni tushunish uchun: O‘zbekiston Energetika vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda mamlakatda 86,7 mlrd kVt·soat elektr energiyasi ishlab chiqarilgan. Shundan quyosh, shamol va gidroelektr stansiyalar 16,8 mlrd kVt·soatni ta’minlagan; quyosh va shamol stansiyalarining o‘zi 10,5 mlrd kVt·soat ishlab chiqargan, bu 2024-yilga nisbatan 2,1 baravar ko‘p. 2026-yil yanvar–avgust oylarida yirik quyosh va shamol stansiyalari 9,1 mlrd kVt·soat, gidroelektr stansiyalar 6,2 mlrd kVt·soat, kichik quyosh panellari esa 2,3 mlrd kVt·soat elektr energiyasi ishlab chiqargan.

Texnologiyalar va ularning O‘zbekistonda amalda joriy etilishini taqqoslash

Quyosh va shamol energetikasi: amalda ishlayotgan yechimlar

AQSHdagi kabi O‘zbekistonda ham yagona elektr tizimiga xizmat qiluvchi yirik elektr stansiyalari modeli tomlardagi kichik generatsiya bilan parallel rivojlanmoqda. 2026-yil aprel holatiga quyosh panellari 33 208 ta tadbirkorlik obyektida (1 155 MVt), 88 489 ta xonadonda (503 MVt), ijtimoiy soha muassasalari va ko‘p kvartirali uylarda o‘rnatilgan. 2026-yilning birinchi choragida ushbu panellar 411 mln kVt·soat elektr energiyasi ishlab chiqargan. Bu mamlakatda taqsimlangan quyosh energetikasi faqat reja bosqichida emas, balki amaliy ahamiyatga ega ekanini tasdiqlaydi.

AQSHning shamol resurslari kuchli shtatlaridagi kabi, shamol loyihalari yirik turbinalar ishlashi uchun mos joylarda jamlangan. Energetika vazirligining rasmiy ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yil davomida 752 MVt yangi shamol quvvati ishga tushirilgan. Amaldagi ishlab chiqarish hajmi ob-havo, tarmoq yuklamasi va stansiyalarning ishlashiga bog‘liq.

Energiya saqlash va PPA: o‘xshash biznes modellari

Eng sezilarli o‘xshashliklardan biri — yirik akkumulyatorli energiya saqlash tizimlaridan (BESS) foydalanishdir. 2024-yil dekabrda Andijon va Farg‘ona viloyatlarida umumiy quvvati 300 MVt bo‘lgan saqlash tizimlari ishga tushirilgani xabar qilingan. 2025-yil 5-dekabrdagi marosimda yangi obyektlar qatorida jami 1 245 MVt quvvatli yana 10 ta energiya saqlash tizimi qayd etilgan. Buxoro viloyatida akkumulyatorli saqlash tizimiga ega quyosh obyekti ham ishga tushirilgan. Ushbu yechimlar Amerikadagi quyosh va energiya saqlashni birlashtiruvchi loyihalar singari elektr tizimining moslashuvchanligini oshiradi.

AQSHdagi kabi O‘zbekistonda ham qayta tiklanuvchi energetikaga investitsiyalar uzoq muddatli elektr energiyasini xarid qilish shartnomalari bilan qo‘llab-quvvatlanadi. Masalan, Jahon banki Buxoro viloyatidagi energiya saqlash tizimiga ega 250 MVt quvvatli quyosh elektr stansiyasi uchun 25 yillik PPAni tavsiflaydi. Ushbu mexanizm investor va elektr xaridorining majburiyatlarini belgilab, uzoq muddatli moliyalashtirishni osonlashtiradi. Model AQSHdagi mustaqil elektr ishlab chiqaruvchilar ishtirok etadigan amaliyotga o‘xshaydi.

Gidroenergetika va yangi yo‘nalishlar

Gidroenergetikada O‘zbekiston nafaqat yirik GESlarni modernizatsiya qilishga, balki sug‘orish kanallari va kichik suv oqimlaridan foydalanishga ham e’tibor qaratmoqda. 2026-yil 19-avgust holatiga umumiy quvvati 41,6 MVt bo‘lgan 64 ta kichik va mikroGES loyihasi ishga tushirilgan; umumiy dastur jami 164 MVt quvvatli taxminan 3 000 ta obyektni nazarda tutadi. AQSH yondashuvidan farqi — mavjud suv xo‘jaligi infratuzilmasidan foydalanadigan taqsimlangan kichik stansiyalarga ko‘proq urg‘u berilishidir.

O‘zbekistonda geotermal energetika va bioenergetika hozircha AQSHdagidan boshqa bosqichda. 2025-yilda «O‘zbekgeofizika» AJ tajriba geotermal loyihasining texnik-iqtisodiy asosini tayyorlayotganini ma’lum qilgan. Biogazdan metan olish bo‘yicha tajriba texnologiyasi alohida ko‘rib chiqilmoqda, qattiq maishiy chiqindilardan energiya ishlab chiqarish loyihalari esa amalga oshirilmoqda. Shu sababli rejalarni amalda erishilgan sanoat generatsiyasiga tenglashtirmasdan, bu yo‘nalishlarni rivojlanayotgan sohalar sifatida tavsiflash lozim.

Ikki mamlakat tajribasining umumiy jihatlari

Asosiy umumiy yondashuv yangi generatsiya quvvatlarini qurishni tarmoqlar, energiya saqlash tizimlari va shartnomaviy mexanizmlarni rivojlantirish bilan birlashtiradi. O‘zbekiston uchun quyosh yoki shamol stansiyasi, akkumulyator, ishonchli tarmoq ulanishi va elektr energiyasini uzoq muddatli sotish shartnomasining iqtisodiy uyg‘unligi ayniqsa muhim. Bu xususiy investitsiyalarni jalb qilish va energetika loyihalarining natijalarini oldindan baholash imkoniyatini yaxshilaydi. Shunga qaramay, moliyaviy natijalar doimo mahalliy tariflar, kapital qiymati va uskunalarning haqiqiy ishlash sharoitlariga bog‘liq.

Xulosa

AQSH tajribasi qayta tiklanuvchi energetikani rivojlantirish quyosh panellari va shamol turbinalarini o‘rnatish bilangina cheklanmasligini ko‘rsatadi. Quyosh va shamol generatsiyasi, gidroenergetika, geotermal qurilmalar, bioenergetika va energiya saqlash energetika tizimining o‘zaro bog‘liq qismlari sifatida rivojlanmoqda.

Elektr ishlab chiqarishni uni saqlash bilan birlashtirish ayniqsa muhim ahamiyat kasb etmoqda. Bu tizimning moslashuvchanligini oshiradi va yangi tijorat imkoniyatlarini yaratadi. AQSH tajribasidan kelib chiqadigan asosiy saboq shuki, qayta tiklanuvchi energetikaning iqtisodiy samaradorligi nafaqat ishlab chiqarish hajmiga, balki tarmoqlar, saqlash tizimlari, moliyalashtirish mexanizmlari va elektr energiyasini sotishning muvofiqlashgan ishlashiga ham bog‘liq.

O‘zbekiston bilan taqqoslash ko‘plab yechimlar — yirik quyosh va shamol stansiyalari, taqsimlangan generatsiya, akkumulyatorli saqlash, kichik gidroenergetika va PPA shartnomalari — Markaziy Osiyoda ham qo‘llanilayotganini tasdiqlaydi. Geotermal va bioenergetika texnologiyalari asosan tajriba loyihalari bosqichida qolmoqda. Shu sababli rivojlanishni baholashda ishga tushirilgan quvvatlar, amalga oshirilayotgan investitsiya loyihalari va istiqboldagi rejalarni farqlash muhim.

Maqolani tayyorladilar: F. Iminov va J. Turakulov

Manbalar va havolalar

Quyidagi barcha havolalar faol: manba nomini bosing.

01. EIA — Elektr energetikasi bo‘yicha yillik hisobot, 1.2-jadval•https://www.eia.gov/electricity/annual/table.php?t=epa_01_02.html

02. EIA — Elektr energetikasi bo‘yicha yillik hisobot, ko‘rsatkichlar va tendensiyalar•https://www.eia.gov/electricity/annual/table.php?t=epa_01_01.html

03. EIA — 2026-yil uchun rejalashtirilgan yangi quvvatlar•https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=67205

04. EIA — Akkumulyatorli saqlash quvvatining o‘sishi•https://www.eia.gov/TodayinEnergy/detail.php?id=67925

05. EIA — Quyosh stansiyalarini akkumulyatorlar bilan bir hududda joylashtirish•https://www.eia.gov/todayinEnergy/detail.php?id=68384

06. EIA — 2025-yilda shamol va quyosh generatsiyasining ulushi•https://www.eia.gov/TodayinEnergy/detail.php?id=67367

07. DOE — AQSH energetikasi va bandlik bo‘yicha 2026-yilgi hisobot•https://www.energy.gov/documents/2026-useer-national-report

08. Berkli laboratoriyasi — Elektr tarmog‘iga ulanish navbatlari•https://emp.lbl.gov/queues

09. IRS — Shamol va quyosh obyektlari uchun soliq imtiyozlariga cheklovlar•https://www.irs.gov/irb/2025-36_IRB

10. CAISO/EIA — Bellefield quyosh va energiya saqlash majmuasi ma’lumotlari•https://askthegrid.com/assets/facilities/bellefield-solar-and-energy-storage-farm

11. O‘zbekiston Energetika vazirligi — 2025-yil natijalari•https://gov.uz/uz/minenergy/news/view/127308

12. O‘zbekiston Energetika vazirligi — 2026-yil yanvar–avgust oylaridagi generatsiya•https://gov.uz/ru/minenergy/news/view/226468

13. O‘zbekiston Energetika vazirligi — 145 ming obyektdagi panellar•https://gov.uz/ru/minenergy/news/view/156028

14. O‘zbekiston Prezidenti — 2024-yil dekabrda energetika obyektlari va saqlash tizimlarining ishga tushirilishi•https://www.president.uz/en/lists/view/7764

15. O‘zbekiston Prezidenti — 2025-yil dekabrdagi energetika obyektlari va saqlash tizimlari•https://www.president.uz/en/lists/view/8744

16. O‘zbekiston Prezidenti — Kichik va mikroGESlar, 2026-yil avgust•https://president.uz/en/lists/view/9513

17. Jahon banki — Buxoro quyosh stansiyasi, BESS va 25 yillik PPA•https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2024/05/21/uzbekistan-to-build-new-solar-plant-and-first-battery-energy-storage-system-with-world-bank-group-support

18. O‘zbekgeofizika — Tajriba geotermal loyihasini tayyorlash•https://uzbekgeofizika.uz/ru/news/httpsuzbekgeofizikauzadminpostssavenews1421

19. Ekologiya vazirligi — Biogaz ishlab chiqarish bo‘yicha tajriba texnologiyasi•https://gov.uz/ru/eco/news/view/63708

20. O‘zbekiston Prezidenti — Chiqindilardan energiya olish loyihalari•https://www.president.uz/ru/lists/view/9597

Dastlabki maqola sanasi: 2026-yil 5-noyabr. O‘zbekistondagi amaliyotga bag‘ishlangan bo‘lim 2026-yil 11-noyabrda qo‘shilgan. 2025-yil ko‘rsatkichlari yillik statistik ma’lumotlardir; 2026-yil ma’lumotlari ko‘rsatilgan hisobot davrlarini qamrab oladi. Hujjatdagi rasmlar tasviriy maqsadda berilgan.