Dunyoning yetakchi davlatlari elektr energiyasini qanday ishlab chiqaradi?

Elektr energiyasi uylarimiz, sanoat korxonalari va bizneslarni quvvat bilan ta'minlaydi, taraqqiyot va o'sishga xizmat qiladi. Ammo bu elektr energiyasi aslida qayerdan kelishini hech o'ylab ko'rganmisiz? Keling, dunyoning yetakchi davlatlari foydalanadigan asosiy elektr energiyasi manbalari bilan tanishamiz.

Amerika Qo'shma Shtatlari

AQSh dunyodagi eng yirik elektr energiyasi iste'molchilaridan biri bo'lib, xilma-xil energiya balansiga ega. AQSh Energetika axborot boshqarmasi (EIA) ma'lumotlariga ko'ra, 2020-yilda elektr energiyasi ishlab chiqarishning asosiy manbalari quyidagilar bo'lgan:

1. Tabiiy gaz – umumiy ishlab chiqarishning qariyb 40%. Nisbatan arzonligi va ko'mirga qaraganda tozaroq bo'lgani uchun afzal ko'riladi.
2. Atom energiyasi – taxminan 20%. Chiqindi gazlar kam, biroq radioaktiv chiqindilar va xavfsizlik masalalari tashvish uyg'otadi.
3. Qayta tiklanuvchi energiya – qariyb 20%, jumladan shamol, quyosh, gidroenergetika va biomassa.
4. Ko'mir – ulushi kamayib borayotgan bo'lsa-da, 2020-yilda hamon taxminan 20% ni tashkil etgan.

Xitoy

Xitoy elektr energiyasini ishlab chiqarish va iste'mol qilish bo'yicha dunyoda birinchi o'rinda turadi. Xitoy Milliy statistika byurosi ma'lumotlariga ko'ra:

1. Ko'mir – asosiy manba bo'lib qolmoqda va ishlab chiqarishning 60–70% ini tashkil etadi. Ekologik muammolar sababli bu ulushni kamaytirish choralari ko'rilmoqda.
2. Gidroenergetika – taxminan 15–20%; to'g'onlar qurilishiga katta sarmoya kiritilmoqda.
3. Qayta tiklanuvchi manbalar – ayniqsa shamol va quyosh energetikasi jadal rivojlanmoqda. Hozirda ular umumiy elektr energiyasining qariyb 25% ini beradi.
4. Tabiiy gaz – ulushi kichikroq, biroq ayniqsa shaharlarda o'sib bormoqda.

Germaniya

Germaniya o'zining shijoatli Energiewende (energetik o'tish) siyosati bilan mashhur. Federal iqtisodiyot va energetika vazirligi ma'lumotlariga ko'ra:

1. Qayta tiklanuvchi manbalar – 2020-yilda asosiy manbaga aylanib, 50% dan ortiq ulushni egalladi; bunda shamol va quyosh energiyasi yetakchilik qiladi.
2. Ko'mir – an'anaviy ravishda muhim manba (25–30%), biroq hozir ulushi qisqarmoqda.
3. Atom energiyasi – taxminan 10%; 2011-yildagi Fukusima halokatidan so'ng undan bosqichma-bosqich voz kechilmoqda.
4. Tabiiy gaz – energiya balansining 10–15% ini tashkil etadi.

Fransiya

Fransiya asosan atom energetikasiga tayanadi. Ekologik o'tish vazirligi ma'lumotlariga ko'ra:

1. Atom energiyasi – elektr energiyasining qariyb 70% ini beradi; bu dunyodagi eng yuqori ko'rsatkich.
2. Qayta tiklanuvchi manbalar – taxminan 20%; bunda gidroenergetika, shamol va quyosh energiyasi yetakchilik qiladi.
3. Gidroenergetika – yirik to'g'on loyihalari tufayli qariyb 10% ni tashkil etadi.
4. Ko'mir va tabiiy gaz – birgalikda ishlab chiqarishning 5% idan kamini beradi.

Xulosa

Yetakchi davlatlarda elektr energiyasi manbalari geografiya, energetika siyosati va iqtisodiy ustuvorliklarga qarab farqlanadi. Ayrim mamlakatlar hali ham qazilma yoqilg'iga kuchli bog'liq bo'lsa, boshqalari qayta tiklanuvchi energiyaga o'tishda yetakchilik qilmoqda. Dunyo iqlim o'zgarishiga qarshi kurashib, toza energetika kelajagi sari intilayotgan bir paytda bu farqlarni tushunish juda muhim.

📚 Manbalar:

• AQSh Energetika axborot boshqarmasi: https://www.eia.gov/electricity/data.php
• Xitoy Milliy statistika byurosi: http://www.stats.gov.cn/english/
• Fransiya Ekologik o'tish vazirligi: https://www.ecologie.gouv.fr/